İşverenin Sigorta Primlerini Ödeme Yükümlülüğü: Eksik veya Hiç Yatırılmaması Halinde İşçinin Hakları

1. Giriş

Türkiye’de sosyal güvenlik sistemi, esas olarak primli rejime dayalı sosyal sigortalar üzerinden yürütülmektedir. Bu sistem, şahsi sorumluluk ilkesi çerçevesinde hem çalışanlardan hem de işverenlerden prim toplanmasına dayanır.

4857 Sayılı İş Kanunu ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre işveren;

• Çalıştırdığı her işçiyi sigortalı yapmak,
• İşçinin gerçek ücretini esas alarak primlerini Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) yatırmak,
• Prim belgelerini ve muhtasar/prim hizmet beyannamelerini yasal süresi içinde vermek zorundadır.

Bu yükümlülük, hem süreli hem belirsiz süreli iş sözleşmeleri bakımından geçerlidir. İşçi ile işveren arasında anlaşma yapılmış olsa bile, işçinin sosyal güvenlik hakkından feragat etmesi mümkün değildir.

2. Prim Oranları ve Uygulama

Sosyal güvenlik sisteminde farklı sigorta kolları için işçi ve işverenden alınan prim oranları şu şekildedir:

• Kısa Vadeli Sigorta Kolları: Sadece işverenden %2 (işçi payı yok)
• Uzun Vadeli Sigorta Kolları: İşçiden %5, işverenden %7,5
• Genel Sağlık Sigortası: İşçiden %5, işverenden %7,5
• İşsizlik Sigortası: İşçiden %1, işverenden %2, ayrıca devlet %1 katkı

Bu primlerin ödenmesi, iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, malullük, yaşlılık ve ölüm gibi riskler karşısında çalışanların ve ailelerinin korunmasını sağlar.

3. Gerçek Ücretin Esas Alınması Zorunluluğu

İşverenin, sigorta primlerini asgari ücret üzerinden değil, işçinin gerçekte aldığı brüt ücret üzerinden yatırması yasal zorunluluktur. Aksi halde:

• Emekli maaşı düşük bağlanır,
• Kıdem ve ihbar tazminatında kayıplar olur,
• Diğer sosyal güvenlik yardımlarında eksilmeler meydana gelir.

4. Primlerin Eksik veya Hiç Yatırılmaması Halinde İşçinin Hakları

4.1. Haklı Fesih Hakkı

4857      sayılı İş Kanunu’nun 24/2-(e) maddesine göre; İşveren tarafından işçinin sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya düşük ücretten yatırılması” işçiye haklı nedenle derhal fesih hakkı verir.Bu durumda işçi, kıdem tazminatı, fazla mesai, yıllık izin vb. işçilik alacaklarını talep edebilir.

4.2. Hizmet Tespit Davası

5510 sayılı Kanunu’nun 86. Maddesine göre; İşverenin bildirim yapmadığı veya eksik bildirdiği sigortalılar, hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan itibaren 5 yıl içinde iş mahkemesinde hizmet tespit davası açabilir.

Bu davada:

• Hem SGK hem işveren davalı olur,
• İşçi, çalıştığı gün sayısını ve gerçek ücretini ispatlarsa, SGK eksik primleri işverenden tahsil eder,
• Eksik primlere gecikme zammı ve idari para cezası uygulanır.

4.3. İdari Başvuru ve Şikayet Yolu

İşçi, primlerinin eksik yatırıldığını öğrendiğinde:

• ALO 170 Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi’ne şikâyette bulunabilir,
• SGK müfettişleri denetim yapar,
• Eksik prim tespit edilirse, işveren farkı faiziyle ödemek zorunda kalır ve ayrıca idari para cezası uygulanır.

5. Sonuç

İşverenin sigorta primlerini gerçeğe uygun şekilde ve zamanında yatırması, hem yasal zorunluluk hem de işçinin sosyal güvenlik hakkının temel güvencesidir. Eksik ya da hiç yatırılmayan primler, uzun vadede işçinin emeklilik, sağlık ve tazminat haklarında ciddi kayıplara yol açar. İşçi, böyle bir durumda; Haklı fesih, Kıdem tazminatı talebi, Hizmet tespit davası, SGK’ya şikayet, gibi yollara başvurarak haklarını koruyabilir. Olası hak kayıplarının önlenmesi için işçinin SGK hizmet dökümünü düzenli olarak kontrol etmesi tavsiye edilir.

Asist Hukuk Bürosu

Tevrat Tanrıverdi                                                      Mervenur Özkan                    

Yönetici Avukat                                                       Stj. Avukat