Elektronik ortamda üretilen ve hızla değişebilen içerikler (internet sayfaları, sosyal medya paylaşımları, e-posta içerikleri, çevrim içi işlem kayıtları vb.) çoğu zaman kısa süre içinde silinebilmekte veya değiştirilebilmektedir. Bu risk, özellikle bir uyuşmazlık veya ihlal iddiası ortaya çıktığında, ilgili içeriğin belirli bir anda nasıl göründüğünün güvenilir biçimde kayıt altına alınması ihtiyacını doğurur. Türkiye’de bu ihtiyaca cevap veren uygulamalardan biri “Elektronik Ortamda Verilerin Tespiti Hizmeti”, diğer adıyla E-Tespit’tir.
Hukuki Dayanak ve Kapsam
E-Tespit’in temel dayanağı, 1512 sayılı Noterlik Kanunu m. 198/A hükmüdür. Bu madde, noterlik işlemlerinin güvenli elektronik imza ile elektronik ortamda yapılabilmesini; ayrıca belirlenen işlemlere ilişkin bilgi ve belgelerin elektronik ortamda işlenmesini, saklanmasını ve gerektiğinde elektronik ortamda gönderilmesini düzenler. Madde metninde, tespit işlerinin güvenli elektronik imza ile elektronik ortamda yapılabileceği gibi, elektronik ortamdaki durum, görüntü, işlem veya benzeri her türlü verinin tespitinin de aynı usulle yapılabileceği açıkça ifade edilmektedir.
Aynı hüküm, noterler tarafından yapılan tüm işlemlere dair bilgi ve belgelerin Türkiye Noterler Birliğinin bilişim sisteminde kaydedilip saklanacağını da düzenler. Bu sistematik, elektronik verinin tespiti sonucunda oluşan kayıtların kurumsal bir altyapı içinde muhafaza edilmesini hedefler. İkincil düzenleme bakımından ise “Noterlik İşlemlerinin Elektronik Ortamda Yapılması Hakkında Yönetmelik”, noterlik işlemlerinin elektronik ortamda yapılmasına, saklanmasına ve paylaşılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir.
E-Tespit Neyi Sağlar?
E-Tespit uygulaması, özünde bir elektronik içeriğin belirli bir zaman kesitindeki görünümünün / durumunun tespiti amacına yöneliktir. Noterlik Kanunu m. 198/A, elektronik ortamdaki “durum, görüntü, işlem veya benzeri her türlü verinin” tespitine imkân tanıyarak kapsamı geniş tutmuştur. Uygulamada E-Tespit; örneğin bir web sitesindeki içerik, sosyal medya paylaşımı veya çevrim içi ortamda görüntülenebilen bir veri/işlem kaydının, daha sonra değiştirilebilme ihtimali karşısında, tespit tutanağına bağlanması ihtiyacında gündeme gelir. Bu noktada E-Tespit’in “neye yaradığı” sorusu çoğu zaman “değişebilir dijital içeriğin o anki halinin kayıt altına alınması” şeklinde özetlenebilir.
E-Tespit işlemi, doğrudan bir yargısal delil yaratma amacı gütmemekle birlikte, ileride açılabilecek veya devam eden bir davada delil olarak kullanılabilecek nitelikte belgeler oluşturulmasına imkân tanır. Noter tarafından düzenlenen tespit tutanakları, resmî belge niteliğinde olup, içerdikleri olgular bakımından güçlü bir ispat aracı olarak değerlendirilir. Bu yönüyle E-Tespit, özellikle delil tespiti ihtiyacının aciliyet arz ettiği durumlarda önem kazanır. Elektronik ortamda yer alan bir içeriğin kısa sürede değiştirilebilmesi veya tamamen kaldırılabilmesi, klasik delil toplama yöntemlerini yetersiz kılabilmektedir. E-Tespit, bu tür durumlarda içeriğin belirli bir anda var olduğunu ve hangi şekilde göründüğünü belgelendirme işlevi görür.
Tespit Konusunun Açık ve Belirli Olması
E-Tespit başvurusunda, tespiti istenen verinin açık, belirli ve somut biçimde ifade edilmesi gerekir. Hangi elektronik ortamın, hangi içeriğinin ve hangi kapsamda tespit edilmesinin talep edildiğinin net olarak ortaya konulmaması, tespit tutanağının kapsamını daraltabilir veya uygulamada tereddütlere yol açabilir. Bu nedenle, mümkün olduğunca tespit konusu verinin adresi, erişim yolu ve kapsamı açık şekilde belirtilmelidir.
Sonuç
E-Tespit, dijital ortamda yer alan ve hızla değişebilen içeriklerin belirli bir ana ilişkin durumunun noter güvencesi altında kayıt altına alınmasını sağlayan önemli bir uygulamadır. Noterlik Kanunu’nun 198/A maddesi ile oluşturulan bu mekanizma, özellikle delil kaybı riskinin yüksek olduğu durumlarda hukuki güvenliğe katkı sunmaktadır. Bu yönüyle E-Tespit, dijital içeriklerin hızlı değişebildiği bir ortamda, tespitin yapılacağı ana ilişkin kayıt oluşturulması hedefiyle öne çıkan; ancak her somut olayda kullanım amacı ve hukuki etkisi ayrıca değerlendirilmesi gereken bir uygulamadır.
Asist Hukuk Bürosu
